Tarihte Tıbbi ve Aromatik Bitkisel Yağlar

İnsan, doğayla temas kurduğu ilk andan itibaren acıyla, yarayla, korkuyla ve hastalıkla karşılaştı.
Ve doğada şunu fark etti: Bazı bitkiler iyileştiriyor, bazıları sakinleştiriyor, bazıları koruyor.

Ateşte ısınan dalların kokusu…
Ezilen yaprakların yaraya sürülmesi…
Tohumlardan çıkan yağların cilde sürülmesi…

Bunlar tesadüf değil, gözlemle başlayan binlerce yıllık deneyimin sonucuydu. O dönemlerde bitkisel yağlar “bitkinin ruhu” olarak görülüyordu.

Bitkisel yağlar Antik Mısır’da, M.Ö.4000-3000 lerde kullanılmaya başlandı. Eski Mısırlı şifacılar tarafından tanınan ilk kaynağa “Ebers Papyrus” adı verilir. Yaklaşık M.Ö.1500 yılına ait olduğu ve en kapsamlı erken tıp derlemelerinden biri olduğu kabul edilir. İçerdiği bilgilerin bir kısmının çok daha eski kaynaklardan kopyalandığı bilim çevrelerinde kabul görür. İçerdiği yaklaşık 700 reçete ile eski çağ hekimliğine ışık tutan Ebers Papirüsü, Teb kentinde bir mumyanın yanında bulunmuştur ve bugün Leipzig Üniversitesi Kütüphanesi'nde korunmaktadır. Dolaşım sistemi, kan damarlarının tüm vücudu sardığı, kalbin kanı dağıtan bir merkez olduğu gibi bilgileri içermesi, o dönemde tıbbın ulaştığı seviye hakkında şaşırtıcı ipuçları vermektedir. Parşömen, ayrıca Mısırlıların korunmaya değer gördüğü tarifler, törenler, ritüeller, büyüsel/koruyucu formüller, dini-pratik bilgiler de içerir. Eski Mısır’da bitkisel yağların kullanım alanları:

• Merhemler, terapötik tedaviler
• Kozmetik, makyaj malzemeleri, parfümler
• Masaj
• Ruhsal ve dini törenler, ritüeller
• Mumyalama

      "Ayur Veda" adı verilen geleneksel Antik Hint tıbbının kökenleri MÖ 3000–1500 arasına tarihlenir. En erken yazılı kaynaklar Charaka Samhita ve Sushruta Samhita’dır. Ayurveda’da aromatik bitkiler, reçineler ve yağ bazlı bitkisel preparatların kullanımı binlerce yıl öncesine dayanır.

Ayurveda’da kullanılan bitkisel yağlar (susam yağı / taila), bitki infüzyonları ,reçineler (sandal, mür, frankincense benzeri) ve aromatik bitkiler (çiçek, kök, yaprak) bitkinin aromatik özü üzerinden çalışılmıştır. Ayurveda’da yağ sadece “madde” değil, taşıyıcı bir enerjidir.

Ayurveda geleneğinde aromatik bitkiler ve şifalı yağlar, yalnızca bedeni değil, zihni ve ruhu da dengelemek için kullanılmıştır. Bugün aromaterapi dediğimiz yaklaşımın kökenleri, binlerce yıl öncesine uzanan bu bütüncül şifa anlayışına dayanır.

Eski Hindistan’da bitkisel yağların kullanım alanları:

• Cilt rahatsızlıkları
• Tıbbi amaçlar
• Dosha dengesini sağlamak (Vata – Pitta – Kapha)
• Aromaterapi, beden ve zihin rahatlaması
• Masaj - Abhyanga (şifalı yağlarla yapılan tedavi edici masaj)
• Kozmetik, makyaj ürünleri
• Banyo
• Dini törenler, ruhun arınması

Antik Çin’de aromatik bitkiler, reçineler ve şifalı yağlar; bedenin, zihnin ve ruhun uyumunu sağlamak amacıyla kullanılmıştır. Efsanevi Sarı İmparator Huang Di’ye atfedilen "Sarı İmparatorun İç Hastalıkları" / “Huangdi Neijing”, bu bütüncül yaklaşımın temelini oluşturur ve günümüzde hâlâ Geleneksel Çin Tıbbı’nın başvuru kaynağıdır. MÖ 3.–1. yüzyıllar arasında derlenmiştir. Aromatik bitkiler, reçineler, tütsüler ve farmakolojik bitkisel maddeler üzerine kuruludur.

Çin kökenli tarçın, sedir benzeri aromatik ağaçlar, ardıç benzeri reçineli bitkiler, aromatik kökler ve kabuklar, İpek Yoluyla gelen frankincense, mür, galbanum Çin Tıbbı’nda bolca kullanılmıştır. Bunlar tütsü, merhem, maserasyon, toz ve dekoksiyon şeklinde kullanılmıştır.

Antik Çin’de bitkisel yağların kullanım alanları:

• İyileşme ve rahatlama (Qi akışını düzenlemek; Zihni sakinleştirmek)
• Yara iyileştirme
• Konsantrasyon
• İç güzelliği ve saygı duygusunun geliştirilmesi
• Asaletin geliştirilmesi (Junzi (erdemli insan), dengeli mizaç, ölçülülük)
• Yumuşak mizaç sağlamak (Öfke ve gerginliği dengeleme)

Antik Yunanlılar, MÖ 6.–4. yüzyıllar arasında Mısır ve Mezopotamya tıbbından güçlü biçimde etkilenmiştir. Bilgiler ticaret, seyahat, Mısır tapınak hekimliği yoluyla aktarılmıştır.

 "Tıbbın Babası" olarak bilinen hekim Hipokrat kekik, safran, mercanköşk, kimyon, nane, mür, rezene ve çok daha fazlasını bitkinin etkilerini külliyatı “Corpus Hippocraticum” da belgelemiştir.

Mür merhemi, Yunanlı askerler tarafından savaş yaraları ve enfeksiyonlara karşı savaşmak için kullanıldı.

Antik Yunan’da bitkisel yağların diğer kullanım alanları:

• Hafif fizyoterapiler
• Zihin ve beden sağlığı
• İnfüzyonlu masaj
• Banyo
• İlaç

Roma, MÖ 30'da Mısır'ı işgal etti ve fethetti, kontrolü Kleopatra'dan aldı. Roma, Mısır’ın tıbbi, kozmetik ve aromaterapötik bilgisini, hammadde kaynaklarıyla birlikte devraldı. Bu tarih, Akdeniz aromaterapi kültürünün Roma merkezli yayılmasının dönüm noktasıdır. Roma tıbbı, Yunan temelli, Mısır uygulamalarıyla zenginleşmiş, pratik ve gündelik yaşama entegre bir yapıdadır.

Roma’da bitki infüzyonları, reçineler, yağ bazlı merhemler, parfümler çok yaygındır. Tıbbi uygulamalarda öne çıkan isim Galen’dir.  Bitkisel ilaçları sistematik hale getirmiştir.

Romalılar birçok bitkisel yağı günlük olarak şu alanlarda kullandılar:

• Tıbbi amaçlar
• Tedavi uygulamaları
• Hamam (Aromatik yağlar terapi, rahatlama, cilt bakımı amaçlı kullanılırdı)
• Masaj (Sporcular, askerler, aristokrasi için günlük rutindi.)
• Parfüm (Romalılar için statü, zenginlik, kültür göstergesidir.)
• Saç ve vücudu kokulandırmak

Haçlı Seferleri sırasında Avrupalılar, Orta Doğu’nun gelişmiş tıp bilgisini, bitkisel tedavilerini, damıtmayı ve aromatik maddeleri yakından tanıdılar. Şövalyeler bilgiyi “keşfetmekten” çok, mevcut ileri bir bilginin farkına vardılar.

İbn-i Sina’nın (Avicenna) kitapları Latince’ye çevrildi ve Avrupa üniversitelerinde yüzyıllarca ders kitabı olarak okutuldu. Orta Çağ Avrupa’sında tıp, parfümeri ve dini ritüellerin yeniden şekillenmesine katkı sağladı. Lavanta, Gül, Buhur, Çam, Biberiye, Nane, Mercanköşk, Kekik, Adaçayı gibi bitkilerin bitki özleri, infüzyonları, merhemleri, tütsüleri sıklıkla şu amaçlarla kullanıldı:

• Tıbbi amaçlar
• Parfüm
• Yemek pişirme
• Manevi törenler

Osmanlı döneminde İbn-i Sina’nın (980-1037) en büyük eserleri “Kitab-ülŞifa” ve “El-Kanun fit-Tıb“da 900’den fazla tıbbi bitki, hayvani ve inorganik kökenli madde ve insan vücudu üzerindeki etkileri yer almaktadır.Etkileri, kullanım şekilleri ve dozlarıyla birlikte anlatır. Bu 2 kitap, Selçuklu ve Osmanlı tıbbının ana referansları olmuştur. Medreselerde ve darüşşifalarda yüzyıllarca okutulmuştur.

İbn-i Sina aynı zamanda bugün kullanılan uçucu yağı damıtma yöntemini keşfetmiştir.Antik Yunan ve İskenderiye geleneğinde önceden bilinen damıtmayı, buhar distilasyonu şeklinde tıbbi ve aromatik amaçlarla sistematikleştirmiş. Özellikle gül yağı ve gül suyu üretiminde kullanmıştır. Daha kontrollü ve tekrarlanabilir bir yöntem sunmuştur. Böylece uçucu yağ üretimini bilimsel ve tıbbi bir metoda dönüştürmüştür.

Osmanlı’da uçucu yağların kullanımı İbn Sina tıbbı, Anadolu halk hekimliği, İslam tasavvufu ve saray kültürü ile iç içedir.

Osmanlı’da bitkisel yağların kullanım alanları:

• Tıbbi amaçlar
• Koku ile kalp ve zihin ferahlatma, ruh hâlini dengeleme
• Parfüm
• Manevi ve dini törenler (İbadet, temizlik ve ruhsal arınmanın parçasıdır)
• Aromatik bitkiler ve baharatlar ile yemek pişirme

Günümüzdeki Kullanım Alanları:

Fiziksel Sağlık

Bitkisel yağlar, sağlıklı yaşam alışkanlıklarını destekleyici tamamlayıcı uygulamalar olarak kullanıldığında, beden farkındalığını artırmaya ve genel iyilik hâlini desteklemeye yardımcı olabilir.

Güzellik Rutininiz

Doğal kaynaklı %100 saf tıbbi ve aromatic bitkisel yağlar, uygun formülasyonlarla kullanıldığında cildin ve saçın bakım rutinini destekleyebilir; nem, yumuşaklık ve canlılık hissi kazandırmaya yardımcı olabilir.

Pozitif Duygular

Uçucu yağların kokusal özellikleri, bireylerin duygu durumlarını ve rahatlama hissini destekleyebilir.

Manevi Farkındalık

Uçucu yağlardaki saf bileşenler koku alma reseptörlerini uyarır ve beynin limbik sistemindeki hafıza, duygu ve zihin durumuyla ilişkili bölgeleri harekete geçirir, ilham, sakinlik ve dinginliğin keyfini çıkarmanıza yardımcı olur. Bu etki, aromaterapinin neden meditasyon, nefes çalışmaları ve mindfulness uygulamalarıyla birlikte kullanıldığını açıklar.

Ev Aromaterapisi

Uçucu yağlar ve hidrosollerle hazırlanan ürünler, ev temizliğinde hoş koku ve ferahlık hissi sağlayan doğal destekleyiciler olarak kullanılabilir.